• Anasayfa
  • Favorilere Ekle
  • Site Haritası
  • https://www.facebook.com/edebiyatcimiz

Toplumsal Gerçekçiler

TOPLUMCU GERÇEKÇİLER 


 

    Toplumcu Gerçekçilik, Türk edebiyatında 1930′dan 1980′lere kadar özellikle roman alanında varlığını güçlü bir biçimde sürdürmüş edebi dönemdir.

--Toplumcu Gerçekçi bakış doğrultusunda: İşçilerin, dar gelirlilerin dünyası, köydeki yaşam tarzı sunulmuş, köyden kente göçün ortaya koyduğu sorunlar, toplumcu dünya görüşüne uygun olarak sergilenmiştir. 

--Toplumcu gerçekçi yazarlar Realizm ve Naturalizm akımlarından etkilenmiştir.

--Yazarların eserlerinde kullandığı dil konuşma dilidir, kahramanlar da bölgesel ağızlarıyla konuşturulmuştur.


--Yazarlar yapıtlarında güçlü-güçsüz, aydın-cahil, zengin-fakir, yönetici-halk, öğretmen-imam, ağa-köylü gibi belirgin çatışmalar üzerinde durmuşlardır.

--Toplumcu gerçekçiler sanat yapıtlarını ideolojilerini yaymak için bir araç olarak görmüşlerdir.


--Toplumcu gerçekçi eser veren yazarların bir bölümü özellikle köy sorunlarına yönelmişlerdir.

OKUMADAN GEÇME!!!
 Tanzimat döneminde Nabizade Nazım’ın Karabibik kitabıyla başlayan köye yönelmenin ilk başarılı örnekleri Ebubekir Hazım Tepeyran’ın “Küçük Paşa ve Mahmut Makalın Bizim Köy adlı eserleri takip etmiştir.

Mahmut Makal’ın 1950′de köy notlarını içeren Bizim Köy” adlı kitabının yayımlanmasıyla, Fakir Baykurt ve Talip Apaydın gibi yazarların eserleriyle köye ve köy hayatına ilgi daha da artmıştır.

--1960′dan itibaren Fakir Baykurt, Kemal Bilbaşar, Yaşar Kemal gibi yazarlar köy – kasaba konularını işlemeyi sürdürürken Sabahattin Ali, Kemal Tahir, Orhan Kemal, Samim Kocagöz, Rıfat Ilgaz, Aziz Nesin gibi yazarlar bir süre sonra kent insanının ve büyük kentin sorunlarını da ele alan konulara yönelmişlerdir.

 



TOPLUMCU GERÇEKÇİLERDEN SEÇMELER

--Küçük kasaba gerçekleri: Kuyucaklı Yusuf, Değirmen (Sabahattin Ali)

--Ağa-köylü çatışması, köy halkının ezilmişliği: İnce Memed (Yaşar Kemal)

--Köylerdeki tutucu güçlerle aydınların çatışması: Onuncu Köy(Fakir Baykurt), Teneke (Yaşar Kemal)

--Köyden kente göç etmek zorunda kalan fakat gittiği yere uyum sağlayamayan arada kalmış kişilerin sorunları: Eskici  Oğulları, Gurbet Kuşları, Vukuat Var (Orhan Kemal)

--Topraksızlığın yarattığı acı sorunlar: Bir Karış Toprak (Samim Kocagöz) Yer Demir Gök Bakır, Ölmez Otu (Yaşar Kemal)

--Köylülerin ilkel üretim araçları, susuzluk, kuraklık, açlıkla mücadele vb. konular Yarbükü (Talip Apaydın), Ölü Ekmeği (Dursun Akçam) Susuz Yaz (Necati Cumalı)

 

 





TOPLUMCU GERÇEKÇİ SANATÇILAR

 

 

SADRİ ERTEM (1900 – 1943)


  • 1930′lu yıllarda, konularını köylünün, işçinin, orta sınıfın sıkıntılarından alan romanlar yazmıştır.

  • Sanatsal üsluba karakter ve duygu tahlillerine önem vermemiştir. Yani estetiği düşünmemiş, sadece ekonomik, sosyolojik, sınıfsal gerçekleri anlatmaya çalışmıştır.

 

  • ESERLERİ

  • Roman: Çıkrıklar Durunca, Bir Varmış Bir Yokmuş, Düşkünler, Yol Arkadaşları

  • Hikâye: Silindir Şapka Giyen Köylü, Bacayı indir Bacayı Kaldır, Korku, Bay Virgül, Bir Şehrin Ruhu

  • Gezi-Deneme-İnceleme: Bir Vagon Penceresinden, Ankara-Bükreş, Kıyılardan Step’e, Fikir ve Sanat

 

 

SABAHATTİN ALİ (1907 – 1948)


  • Toplumcu gerçekçi bir sanatçıdır.

  • Ezilen, yoksul, güçsüz insanların acılarını, gerçekçi gözlemlerle, özgün ve başarılı bir dille yansıtmıştır.

  • Şiirler, hikâyeler, romanlar yazmış, çeviriler yapmıştır. Sabahattin Ali, 1930′lu yıllarda öyküye gerçekçi ve yeni bir soluk getirmiştir.

  • Öykülerinde, tanımlamakta güçlük çektiğimiz kimi duyguları ustalıkla anlatmıştır.

  • Öykülerinde Ömer Seyfettin geleneğini sürdürmüştür.

  • İnsanın zavallılığını ve gücünü aynı sarsılmaz üslupla, zaman zaman masalsı ve destansı bir biçimde yansıtmayı başarmıştır.

  • Şiirlerini halk şiirinden esinlenerek yazmıştır. Romanlarında da insanın ruhuna ayna tutmuş ve gerçeğe bu aynadan bakmış, okurların gerçekliği daha derinden algılamasını sağlamıştır.

  • MARKOPAŞA adlı mizahi dergiyi çıkaranlar arasında (Aziz Nesin ve Rıfat Ilgaz’la birlikte) yer almış, bu dergide başyazılar yayımlamıştır.

 

  • ESERLERİ


  • Öykü: Değirmen, Kağnı, Ses, Yeni Dünya, Sırça Köşk 

  • Şiir: Dağlar ve Rüzgâr

  • Roman: Kuyucaklı Yusuf, içimizdeki Şeytan, Kürk Mantolu Madonna

 


KEMAL TAHİR (1910 – 1973)


  • Toplumcu gerçekçi bir romancıdır.

  • Ankara, Çankırı, Çorum dolayları ve hapishane anıları eserlerinin ayırt edici özelliğidir.

  • Yaşamını, Kurtuluş Savaşı’nı, tarihsel ve siyasal içerikli konuları, köy yaşamını ve eşkıya hikâyelerini konu edindiği tezli romanlarıyla tanınmıştır.

  • Tasvire önem veren yazarın eserlerinde anlaşılır bir dili ve yalın bir anlatımı vardır.

  • Devlet Ana, Osmanlı Devleti’nin kuruluşunu anlattığı, Osmanlı toplumunun gelişim sürecinin Batı’dan farklı olduğunu ileri sürdüğü tezli romanıdır.

  •  Esir Şehrin İnsanları’nda, Milli Mücadele yıllarında memleket sorunlarına karşı duyarsız olan Osmanlı aristokratı Kamil Bey’in değişimi ve Milli Mücadeleye katılışı anlatılmıştır.

  • Yorgun Savaşçıda  Kurtuluş Savaşı yıllarını konu edindiği Cehennem Yüzbaşı Cemil’in İstanbul’un işgalinden sonra Anadolu’da örgütlenmesi ve Kurtuluş Savaşının başlaması anlatılmıştır. tanınmıştır.

  • Yol Ayrımı romanında da Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki çok partili hayata geçiş denemesini anlatmıştır. Bu romanları aynı zamanda tarihi roman türündedir.

  • Ekonomik kaygıyla polisiye roman türünün önemli eseri olan Mayk Hammer’ın yerli versiyonlarını yazmıştır.




  • ESERLERİ

  • Roman: Devlet Ana, Yorgun Savaşçı, Esir Şehrin İnsanları, Hür Şehrin İnsanları, Rahmet Yolları Kesti, Esir Şehrin Mahpusu, Bozkırdaki Çekirdek, Kurt Kanunu, Yol Ayrımı, Köyün Kamburu, Sağır Dere

  • Öykü: Göl İnsanları

 


AZİZ NESİN (1916 – 1995)


  • Toplumcu gerçekçi bir yazardır.

  • “Markopaşa adlı mizahi hiciv dergisini çıkaranlar arasındadır.

  • Dünyaca tanınmış mizahi öykü yazarıdır.

  • Yapıtları birçok dile çevrilmiş, yurt içinde ve yurt dışında birçok ödül almıştır.

 

  • ESERLERİ

  • Roman: Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz, Zübük, Surname,Tatlı Betüş, Gol Kralı…

  • Öykü: Toros Canavarı, Damda Deli Var, Fil Hamdi, Sizin Memlekette Eşek Yok Mu?, Bay Düdük…

  • Oyun: Çiçu, Biraz Gelir Misiniz?...

  • Anı: Böyle Gelmiş Böyle Gitmez…

  • Şiir: Sondan Başa, Seviye On Ölüme Beş Kala, Kendini Yakalamak, Hoşça Kalın…

 


ORHAN KEMAL (1914 – 1973)


  • Toplumcu gerçekçi bir yazardır.

  • Gerçek adı Mehmet Raşit Öğütçü olan yazar daha çok öyküleriyle tanınır.

  • Öyküleri dışında oyun, roman şiir ve senaryolar da yazmıştır.

  • Öykü ve roman kişilerini, günlük konuşma diliyle ve yerel sözcüklerle konuşturmadaki ustalığı dikkat çekmiştir.

  • Özellikle Çukurovanın sanayileşmesini ve işçi sorunlarını, tarımın makineleşmesi ve ırgatların sıkıntılarını, mahpusları, bekçileri gardiyanları… konu edinmiştir.

  • ESERLERİ

  • Öykü: Ekmek Kavgası, 72. Koğuş, Önce Ekmek, Mahalle Kavgası, Grev, Çamaşırcının Kızı, Kardeş Payı

  • Roman: Baba Evi, Murtaza, Cemile, Bereketli Topraklar Üzerinde, Hanımın Çiftliği, Avare Yıllar, Gurbet Kuşları, Müfettişler Müfettişi

  • Anı: Nazım Hikmet’le Üç Buçuk Yıl

 


YAŞAR KEMAL (1923 – 2015 )


  • Toplumcu gerçekçi bir yazardır.

  • Nobel Edebiyat Ödülü’ne aday gösterilen yazarın eserleri birçok dile çevrilmiştir.

  • Asıl adı Kemal Sadık Gökçelidir.

  • Cumhuriyet gazetesinde yayımlanan, Anadolu insanının ekonomik ve toplumsal sorunlarını dile getirdiği röportajları ile tanınmaya başlamıştır.

  • 1953-54′te Cumhuriyet’te tefrika edilen ilk romanı “İnce Memed büyük ilgi uyandırmıştır. Türkiye’de tarımdan sanayileşmeye geçiş evresi olarak nitelenebilecek 1950′li yıllarda, Çukurova’nın geniş biçimde makineleşmeye açılması ve verimli topraklar üzerindeki ağalar arası rant savaşının kızışması, bunun yoksul Çukurova köylüsü üzerindeki sonuçları Yaşar Kemal’in romanlarının ilk evresinin ana temasını oluşturmuştur.

  • NOT
  • Yaşar Kemal’in en önemli eseridir ve kırka yakın dile çevrilerek birçok ülkede basılmıştır hatta bu eser Anadolu’dan önce yurtdışında filme çekilmiştir

 

  • Ağa baskısı karşısında dağa çıkan eşkıya “İnce Memed”le yazar, bir destan kahramanını anlatırken aynı zamanda toplumsal yapıdaki aksaklıkların da eleştirisini yapar.

  • Teneke, Çukurova yöresindeki çeltik ağalarına karşı mücadele eden ve köylünün yanında yer alan genç ve idealist bir kaymakamın trajik öyküsünü işler, “aydının mücadele gücü”nü dile getirir. Daha sonra bu romanı iki perdelik oyun biçiminde sahneye uyarlamıştır.

  • Halk öykücülüğünden yola çıkarak, sözlü gelenekte yaşayan Köroğlu, Karacaoğlan, Alageyik öykülerini “Üç Anadolu Efsanesi adıyla yeniden kaleme almıştır.

  • Yaşar Kemal 70′li yılların ortalarından itibaren yazarlığında yeni bir yönelimin ürünleri olarak nitelenebilecek ürünler vermeye başlar. AI Gözüm Seyreyle Salih”, “Kuşlar da Gitti” ve “Deniz Küstü romanlarında yazar ilk kez Çukurova dışına çıkarak kenti ve deniz insanını konu edinmiştir.

  • NOT:  Eserlerinde kullandığı bölgesel sözler ve deyimlerle ilgili Ali Püsküllüoğlu tarafından Yaşar Kemal Sözlüğü adlı bir kitap yayımlanmıştır.

  • ESERLERİ

  • Roman: İnce Memed, Teneke, “Dağın Öteki Yüzü” üçlemesi (“Orta Direk”, “Yer Demir Gök Bakır”, “Ölmez Otu”), “Akçasazın Ağaları” dizisi (“Demirciler Çarşısı Cinayeti”, “Yusufçuk Yusuf” ), “Hüyükteki Nar Ağacı”, “Kimsecik” üçlemesi (“Yağmurcuk Kuşu”, “Kale Kapısı”, “Kanın Sesi”), Ağrıdağı Efsnesi, Binboğalar Efsanesi, Çakırcalı Efe, Filler Sultanı ile Kırmızı Sakallı Topal Karınca, AI Gözüm Seyreyle Salih, Kuşlar da Gitti, Deniz Küstü, “Bir Ada Hikâyesi” üçlemesi (“Fırat Suyu Kan Akıyor Baksana”, Karıncanın Su içtiği”, “Tanyeri Horozları”),

  • Hikâye: Sarı Sıcak

  • Derleme: Ağıtlar, Üç Anadolu Efsanesi (Derleme – Özgün Anlatı)

  • Röportaj: Bu Diyar Baştan Başa, Allah’ın Askerleri  Çukurova Yan Yana, Peri Bacaları, Bir Bulut Kaynıyor (Röportaj-Öykü)

  • Deneme – Fıkra: Taş Çatlasa, Baldaki Tuz, Ağacın Çürüğü

  • Folklor Denemeleri: Sarı Defterdekiler

  • Antoloji: Gökyüzü Hep Mavi Kaldı (Sabahattin Eyüboğlu’yla birlikte yazmıştır.)

  • Konuşma ve Yazıları: Ağacın Çürüğü, Zulmün Artsın, Baldaki Tuz, Ustadır Arı

 






NECATİ CUMALI (1921 – 2001)


  • Şiir, hikâye, roman ve tiyatro türlerinde eserler vermiştir.

  • Gözlemlerinden yola çıkarak toplumsal sorunları gerçekçi bir bakış açısıyla ele almıştır.

  • Ege Bölgesi'nin kırsal insanının yaşantısını ve yaşam sıkıntısını anlatmıştır.

  • Sinemaya da uyarlanmış olan Susuz Yaz” adlı eserini hem tiyatro hem de hikâye biçiminde kaleme almıştır.

  • ESERLERİ

  • Şiir: Kızılçullu Yolu, Harbe Gidenin Şarkıları, Yağmurlu Deniz, İmbatla Gelen…

  • Roman: Tütün Zamanı (Zeliş), Yağmurlar ve Topraklar, Viran Dağlar, Aşk da Gezer…

  • Hikâye: Ay Büyürken Uyuyamam, Dila Hanım, Makedonya, Susuz Yaz…

  • Tiyatro: Susuz Yaz, Mine, Nalınlar, Boş Beşik, Ezik Otlar, Yeni Çıkan Şarkılar ya da Juliet

 


SAMİM KOCAGÖZ (1916 – 1993)


  • Toplumcu gerçekçi sanat anlayışı doğrultusunda ürünler vermiştir.

  • Sam Amca adlı öyküsüyle Dünya Öykü Yarışması’nda birincilik elde etmiştir.

  • Hikâyelerin konularını yaşadığı Söke çevresinden ve Menderes vadisinin toprak sorunlarından almış, alışılmış teknik ve anlatıma bağlı kalarak sınıfsal çelişkileri, ekonomik nedenlerle değişen düzen ve dünya görüşlerini incelemiştir.

  • Eserleri

  • Roman: İkinci Dünya, Bir Şehrin iki Kapısı, Yılan Hikâyesi, On binlerin Dönüşü, Kalpaklılar, Doludizgin, Bir Karış Toprak, Bir Çift Öküz, İzmir’in içinde, Tartışma, Mor Ötesi, Eski Toprak

  • Hikâye: Sam Amca, Telli Kavak, Sığınak, Cihan Şoförü, Ahmet’in Kuzuları, Yolun Üstündeki Kaya, Yağmurdaki Kız, Alandaki Delikanlı, Gecenin Soluğu

 



KEMAL BİLBAŞAR (1910 – 1983)


  • Öykü ve romanlarının konularını özellikle Batı Anadolu kasabalarından almıştır.

  • İnançlar, gelenek ve töreler, hayat görüşleri, çıkar çatışmaları ve yerli renklerle beslenmiş olayları gelenekçi bir anlatışla işlemiştir.

  • Refik Halit’le başlayan memleket hikâyeciliğini, eleştirel ve sert bir gerçekçilik içerisinde ele almıştır.

  • “Cemo romanıyla geniş kesimlerce tanınmış ve sevilmiştir. Bu romanıyla Türk Dil Kurumu Roman Ödülü almıştır.

 

  • Eserleri

  • Roman: Cemo, Memo, Bedoş, Yeşil Gölge, Başka Olur Ağaların Düğünü, Denizin Çagrısı, Ay Tutulduğu Gece

  • Hikâye: Anadolu’dan Hikâyeler, Irgatların Öfkesi, Cevizli Bahçe, Köyden-Kentten…

 

MAHMUT MAKAL (1933 – )


 

  • Gerçekçi köy edebiyatının onunla başladığı kabul edilir.

  • Yazarlık hayatına yeni bir köy öğretmeni olarak Varlık dergisine gönderdiği köy mektupları ve notlarıyla başladı.

  • Bu notların toplandığı Bizim Köy kitabı geniş bir ilgi uyandırdı; edebiyatımızda köy edebiyatı çığırını başlattı.

 

  • Eserleri

  • Notlar (hikâyemsi izlenimler): Bizim Köy, Nereye, Köyümden, Hayal ve Gerçek, Memleketin Sahipleri, Köye Gidenler, Yeraltında Bir Anadolu…

 

TALİP APAYDIN (1926 – )


  • İlk şiir ve hikâyeleri Köy Enstitüleri Dergisi’nde yayımlanmıştır.

  • Köy gözlemlerini notlar halinde kaleme almıştır.

  • Konularını köy ve kasaba olaylarından alan hikâye ve romanlar yazmıştır.

 

  • Eserleri

  • Köy Notları: Bozkırda Günler

  • Şiir: Susuzluk

  • Hikâye: Ateş Düşünce, Öte Yakadaki Cennet, Koca Taş, O Güzel İnsanlar (çocuklar için), Yolun Kıyısındaki Adam, Duvar Yazıları, Kökten Ankaralı, Hendek Başı, Hem Uzak Hem Yakın

  • Roman: Sarı Traktör, Yarbükü, Emmioğlu, Ortakçılar (Sonraki basımda Ortakçının Oğlu adıyla basılmıştır), Define, Köylüler, Tütün Yorgunu, Yoz Duvar, Toz Duman İçinde…

  • Oyun: Otobüs Yolcuları, Yollar Yapılırken.

 

FAKİR BAYKURT (1929 – 1999)


  • Köy Enstitüsü çıkışlı yazarlardandır.

  • Hikâye ve roman türlerinde eserler vermiştir.

  • Özellikle Orta Anadolu Bölgesi'ni konu edinmiştir.

  • İçinde doğup yetiştiği köylülerin hallerini, yalın ve içten bir dille anlatmaya çalışmıştır.

  • İnsanları, okurları aydınlatmayı, daha ileriye taşımayı görev edinmiştir.

 

  • Eserleri

  • Roman: Yılanların Öcü, Irazca’nın Dirliği, Onuncu Köy, Kaplumbağalar, Tırpan, Amerikan Sargısı, Koca Ren,

  • Öykü: Çilli, Efendilik Savaşı, Can Parası, Gece Vardiyası…

 



DURSUN AKÇAM (1930 – 2003)


  • Gazete ve dergilerdeki röportajlarıyla ve köy notlarıyla edebiyat dünyasına girmiştir.

  • Kuzey Doğu Anadolu’nun köy ve kasaba hayatını, dertlerini sergileyen, etkili ve yalın eserler yazmıştır.

  • Güçlü birer gözlem ürünü olan eserlerinde İRONİ’yi başarılı bir şekilde kullanmıştır.


  • Eserleri

  • Gözlemler ve Köy Notları: Analar ve Çocukları

  • Anı – inceleme: Doğu’nun Çilesi

  • Röportaj: Kan Çiçekleri

  • Hikâye: Ölü Ekmeği, Taş Çorbası, Köyden indim Şehire, Haley, Alaman Ocağı…

  • Roman: Kanlı Dere’nin Kurtları, Ucu Ucuna Yaşam, Kaf Dağının Ardı.

 

ABBAS SAYAR (1923 – 1999)


  • Edebiyata şiirle başlayan yazar sonraları roman türündeki ürünleriyle edebiyatımızda tanınmıştır.

  • Köy gerçekliğini döneminin köy edebiyatçılarından farklı olarak kendine has bir üslupla yansıtmıştır.

  • Yozgatlıdır ve burada uzun yıllar yaşayan yazar, yapıtlarında genellikle Orta Anadolu’yu anlatmıştır.

  • “Yılkı Atı” romanıyla geniş kesimlerce sevilmiştir. Yılkıya (başıboş) bırakılan bir atın doğadaki yaşam mücadelesini arka planda köy gerçekliğini, halkın yoksulluğunu da vererek anlatmıştır. Bu yapıtı sayesinde Sanat Ödülleri Yarışması’nda Başarı Ödülü elde etmiştir.

  • Oldukça şiirsel, günlük konuşma dilinin deyimlerin zenginleştirdiği bir dil ve anlatımı vardır.

  • Eserleri

  • Roman: Yılkı Atı, Çelo, Can Şenliği, Dik Bayır, Tarlabaşı Salkım Saçak, Anılarda Yumak Yumak

  • Hikâye: Yorganımı Sıkı Sar

  • Şiir: Gönül Sandalı, Sereserpe

 

 

FAİK BAYSAL (1922-2002)


  • Toplumcu gerçekçi bir dille halka yönelmiş halkın sorunlarını ve toplumu çarpıcı bir şekilde anlatmıştır.

  • Edebiyata şiirle başlamış, öykü ve romanlarıyla 1940 kuşağının en önemli yazarlarından biri olmuştur.

  • Eserlerinde doğal, akıcı, lirik ve destansı bir dil kullanmıştır.

 

ESERLERİ

Roman: Dirina’da Son Gün, Rezil Dünya, Sarduvan

Şiir: İlk Defa, Ayın Ucunda

Öykü: Perşembe Adası, Güller Kanıyordu, Kırmızı Sardunya

 

 

 

 

ERDAL ÖZ (1935-2006)


  • Toplumcu gerçekçi öykü ve romanlarıyla tanınmıştır.

  • Edebiyat yaşamına şiirle girdi. Rasgele isimli ilk şiiri İstanbul’daki Kaynak dergisinde 1952'de yayınlandı.

  • Yayıncılıkla ilgilenmiş, dergilerde görev almıştır.

  • Cem Yayınevi’nin çocuk kitapları dizisini yönetti. 1980 yılında Can Yayınları'nı kurdu.

  • Baskıya uğrayan bireylerin direncini, yalnızlığını, acılarını ve umutlarını etkili ve içten bir dille anlatmıştır.

ESERLERİ

Öykü: Havada Kar Sesi Var, Yorgunlar, Kanayan, İki Deniz Öyküsü, Cam Kırıkları…

Roman: Yaralısın Gülünün Solduğu Akşam, Odalarda

Gezi: Allı Turnam

Çocuk Edebiyatı: Dedem Korkut Öyküleri, Beyaz Yele

 


Yorumlar - Yorum Yaz