• Anasayfa
  • Favorilere Ekle
  • Site Haritası
  • https://www.facebook.com/edebiyatcimiz

Divan Edebiyatı Terimler





DİVAN EDEBİYATINDAN TERİMLER
 

FÜTÜVVETNAME

   “Ahi” birliklerinin, esnafın töresini belirleyen eserlerdir.

Aynı zamanda gelenekleri, görgü kurallarını da açıklamaktadır.

Fütüvvetnamelerde “haya sahibi olmak, namazı bırakma­mak, helal kazanç sahibi olmak” gibi kurallar ortaya· konulur.

Bu tür ilkeler, ahiliğe katılanların ellerinden düşürmedikleri ve günlük hayatlarına uygulamaya çalıştıkları ilkelerdir.


GAZAVATNAME

Din uğruna yapılan savaşları konu edinen eserlerdir.



MENAKIBNAME


Din ve tarikat büyüklerinin ululuklarını kerametlerini anlatan dini metinlerdir.

HAMSE

 Beş mesneviden oluşan esere hamse denir. Türk edebiyatında ilk hamse Ali Şir Nevai’nindir. Hamdullah Hamdi’nin, Lamii, Nev’izade Atai, Suphizade Fevzi, Veysi ve Taşlıcalı Yahya’nın da hamseleri vardır.

HİLYE

Hz. Muhammet’in, dört halifenin ve aşere-i mübeşşerenin iç ve dış özelliklerini anlatan yazılardır.

İSKENDERNAME

Büyük İskender’in seferlerini anlatan eserlerdir. 14. yy. şairlerinden Ahmedi’nin mesnevi biçimiyle yazdığı İskendername’si ünlüdür.

KISAS-I ENBİYA

Peygamberlerin kıssalarını (mucizevî hikâyelerini) konu edinen eserlerdir.

LUGAZ

  Divan edebiyatında şiir biçiminde yazılan bilmecelere denir.

MAZMUN

  Divan edebiyatında bazı kavram ve düşüncelerin ifadesinde kullanılan klişe­leşmiş benzetmelerdir.



İNŞA

Devrin önmeli kişilerinin birbirlerine yazdığı süslü, sanatlı metinlerdir; daha çok mektuplar olarak karşımıza çıkar.




MÜNŞİ

İnşa yazan kişilere verilen addır. 

MÜNŞEAT

  Çeşitli konularda yazılan mensur eserlere münşeat denir. 17. yy yazarlarından Veysi ve Nergisi süslü nesir örnekleri olan münşeatlarıyla ünlüdürler.


NAZİRE

  Bir şairin, başka bir şairin şiirine aynı ölçüyle yazdığı şiirdir. Ziya Paşa’nın “Terkib-i Bend”i, 16. yy divan şairi Bağdatlı Ruhi’nin terkib-i bendine yaptığı bir naziredir.




TEHZİL

   Ünlü bir şaire, aynı ölçü ve uyakla şaka ve alaylı bir üslup­la yazılmış nazirelere  denir.





SEYAHATNAME

  Divan edebiyatında “gezi yazısı”na seyahatname denmiştir. Seyahatnameler, yazarların gezip gördükleri yerleri anlattıkları eserlerdir. Evliya Çelebi’nin 10 ciltlik Seyahatname’si, Pir i Reis’in Kitab-ı Bahriye’si ve Seydi Ali Reis’in Mir’at’ül Memalik’i önemli seyahatnamelerdir.

SEFARETNAME

  Elçi veya bu görevle yurt dışına giden siyasilerin gittikleri yerlerle ilgi izlenimlerini anlatan eserlere ise sefaretname denir. Yirmi Sekiz Çelebi Mehmet Efendi’nin (18. yy) Sefaretname’si ünlüdür.

SİYASETNAME

  Genellikle padişahlar için yazılan siyasetnameler, devlet adamlarına yöneticilikle ilgili bilgiler veren manzum veya mensur eserlerdir. Selçuklu veziri Nizamül-Mülk’ün yazdığı Siyasetname ünlüdür.
   


SİYER

 Hz. Muhammet’in hayatını, halife veya hükümdarların savaş ve barış dönemlerindeki uygulamalarını konu edinen eserlerdir.

SURNAME

  Şehzadelerin sünnet, düğün, tahta çıkma gibi törenlerini anlatan eser­lerdir.

ŞEHRENGİZ

 Bir şehrin güzelliklerini anlatan eserlerdir.

TANZİM

  Bir mısra veya beytin, başka bir şair tarafından herhangi bir nazım biçimine tamamlanmasıyla oluşturulan şiirlerdir.

TEZKİRE

  Ünlü kişilerin yaşam hikâyelerini anlatan eserlerdir.

Devrin sanat anlayışı, ele alınan şairin edebi yönü hakkında bilgi verilir.

Bunun dışında şairin eserlerinden örnekler de verilir.

Şairleri anlatanlara Tezkiretü-ş Şuara denir.

Türk edebiyatındaki ilk tezkire, 15. yy’da Ali Şir Nevai’nin yazdığı Mecalisü’n Nefais’tir.

Osmanlı sahasında yazılan ilk tezkire ise Sehi Bey’in yaz­dığı Heşt Behişt’tir.

16.yy Latifi Tezkiresi alfabetik düzenlenişi bakımından önemli bir tezkiredir.


VELAYETNAME

Velilerin (ermişlerin) yaşamlarını anlatan eserlerdir.




PENDNAME

Öğretici nitelikteki yazılara denir.





AŞAĞIDAKİ İFADELER ESER ADIDIR


BABURNAME

  16. yy Çağatay edebiyatından Babür Şah’ın kendi anılarını yazdığı bir anı kitabıdır. Baburname Türk edebiyatının ilk anı kitabıdır. Bu eser, gezi niteliği de taşımak­tadır.

GARİPNAME

  14. yy’da Âşık Paşa tarafından halka tasavvufu öğretmek amacıyla yazılan bir mesnevidir.

KABUSNAME

  15. yy’da, Mercimek Ahmet’in Farsçadan çevirdiği didaktik, öğüt verici bir eserdir.

TAZARRUNAME

 15. yy’da Sinan Paşa tarafından seci ve söz oyunlarıyla yazılmış süslü mensur eserdir.