• Anasayfa
  • Favorilere Ekle
  • Site Haritası
  • https://www.facebook.com/edebiyatcimiz

Tanzimat Edebiyatı

        

 

                         

 

Tanzimat edebiyatı,Tanzimat Dönemi kültürel ve siyasi hareketlerinin sonucu olarak ortaya çıkmış edebiyat akımı. 3 Kasım 1839'da Mustafa Reşid Paşa tarafından ilan edilen Gülhane Hattı Hümayunu  denilen yenileşme beratının yürürlüğe konmuş olmasından doğmuştur.

Bu olay daha sonraları Tanzimat Fermanı
 olarak adlandırılacak, gerek siyasî alanda gerek edebi ve gerekse hayatta btoplumsal atıya yönelmenin resmi bir belgesi sayılacaktır.

Şinasi'nin Agah Efendi ile birlikte çıkarmış olduğu Tercüman- Ahval gazetesi bu edebiyatın başlangıcı olarak kabul edilir . Edebiyat tarihçilerimiz de 1860 yılını Tanzimat edebiyatının başlangıcı olarak kabul edeceklerdir.


—1860’ta İlk özel gazetenin(Tercüman-ı Ahval) çıkarılmasıyla bu dönem başlar.

—Batılı tarzda ilk eserler bu dönemde ortaya çıkmıştır.

Tiyatronun halkı aydınlatmada bir araç olabileceğini düşünmüşlerdir.

Divan Edebiyatındaki “bölüm bütünlüğüne” karşılık “konu bütünlüğüne” önem vermişlerdir.


—Toplumcu bir sanat anlayışı hakimdir.

—Tanzimat 1. dönem sanatçıları, 2. dönem sanatçılarına göre daha toplumcu bir çizgidedir.

—Yazı dilini halk diline yaklaştırmak için çaba göstermişlerdir.

 

 

1.Dönem Tanzimat Edebiyatı Özellikleri

 

  • Bu dönem sanatçılarına göre edebiyat, halk eğitiminde bir araçtır.
  • Roman,öykü,makale,fıkra,eleştiri,tiyatro gibi türler bu dönemde edebiyatımıza girmiştir.
  • Edebiyatta hak,adalet,özgürlük,eşitlik gibi kavramlar ilk kez yer almıştır.
  • Toplum için sanat anlayışı benimsenmiştir.
  • Sade bir dille yazmak amaçlanmış fakat bunda fazla başarı gösterilememiştir.
  • Divan şiirinin nazım biçimleri aynen kullanılmış fakat şiirin içeriği değiştirilmiştir.
  • Ortaya konan ürünler taklit ya da çeviri olduğu için teknik yönden zayıftır.
  • Genelde aruz ölçüsü kullanılmış ancak hece ölçüsü de denenmiştir.
  • Şinasi ve Ahmet Vefik Paşa klasizme bağlı eserler çevirmiş,Namık Kemal,Ahmet Mithat Edendi ve Şemsettin Sami romantizmden etkilenmiştir.
  • Fransız edebiyatı örnek alınmıştır.



 

Okumadan Geçme
—Fransız Devrimi’nin getirdiği yurt, hak, adalet, özgürlük, eşitlik gibi kavramlar edebiyatta ilk kez kullanılmaya başlanmıştır.


Okumadan Geçme
—O döneme kadar görülmeyen roman, öykü,tiyatro, makale, eleştiri, gazete vs. gibi düzyazı türleri edebiyatımıza girmiştir.

 


 

İBRAHİM ŞİNASİ (1826 – 1871)


  • I. topluluğun öncüsüdür.
  • Dilde sadeleşme hareketine öncülük etmiştir.
  • Edebiyatımızda noktalama işaretini ilk kez kullanmıştır.
  • Eserlerinde parça güzelliği yerine bütün güzelliğine önem vermiştir.
  • La Fontaine’in fabllarını manzum olarak çevirmiştir.
  • Durub-ı Emsal-i Osmaniye adlı eseriyle atasözlerini bilimsel bir anlayışla derlemiştir.
  • İlk tiyatro eserimiz olan Şair Evlenmesi’ni (1860) yazmıştır. Şair Evlenmesi, görücü usulü ile evliliğin yanlışlığını konu edinir.
  • İlk özel gazete Tercüman-ı Ahval’i (1860) Agâh Efendi’yle birlikte çıkarmıştır.
  • İlk makale olan Tercüman-ı Ahval Mukaddimesi’ni (1860) yazmıştır.
  • Tasvir-i Efkâr gazetesini çıkarmıştır (1862).
  • Batı’dan yaptığı şiir çevirilerini Tercüme-i Manzume’de toplamıştır.
  • Klasisizmden etkilenmiştir.

Eserleri


  • Tercüme-i Manzûme (1859)

  • Şair Evlenmesi (1860)

  • Müntehabât-ı Eş‘âr (Dîvân-ı Şinâsî). (1862)

  • Müntehabât-ı Tasvîr-i Efkâr (1885–1886)

  • Fatîn Tezkiresi (İlk 52 sayfası mevcut)

  • Sarf ü Nahv-i Türkî (mevcut değil)

  • Kāmûs-ı Osmânî (mevcut değil)

 

ZİYA PAŞA (1829 – 1880)


  • Şiirleri divan edebiyatı tarzındadır.

  • Şiir ve İnşa adlı makalesinde halk edebiyatınıHarabat” adlı antoloji ile divan edebiyatını övmüş, bu yüzden Namık Kemal tarafından eleştirilmiştir.

  • Bağdatlı Ruhi’ye nazire olarak yazdığı Terkib-i Bent‘i önemlidir.

  • Dönemin idarecilerine (Özellikle Ali Paşa’ya) yönelik hicivler yazmıştır (Zafername).

  • Çeviriler yapmıştır.

  • Toplumsal şiirlerinde hak, hürriyet, adalet, medeniyet, ahlak gibi kavramları işlemiştir.

  • Namık Kemal’le birlikte yurt dışında çıkarılan ilk gazete olan Hürriyet”i yayımlamıştır.

  • Romantizm akımından etkilenmiştir.

Eserleri

  • Zafername (1869, düzyazı şiir)
  • Rüya (ölümünden sonra, 1910)
  • Veraset Mektupları (ölümünden sonra 1910)
  • Eş'ar-ı Ziyâ (ölümünden sonra şiir, 1880)
  • Şiir ve İnşa Makalesi
  • Defteri Amal (anı niteliğinde)
  • Terkîb-i bend (Ziya Paşa)
  • Harâbât

Tercümeleri



  • Viardot’tan, Endülüs Târihi'ni,
  • Cheruel ile Lavallee’den, Engizisyon Târihi'ni,
  • J. J. Rousseau’dan "Émile ou de l’éducation" adlı eserini,
  • Moliere’den Tartuffe’ü tercüme etmiştir.

 

 

 

NAMIK KEMAL (1840 – 1888)


  • “Vatan şairi”dir.

  • Şiir, eleştiri, biyografi, roman, tarih, makale gibi farklı tür­lerde eserler vermiştir.

  • “Toplum için sanat anlayışındadır.

  • Eserlerinde vatan, hürriyet, özgürlük, eşitlik gibi konuları işlemiştir.

  • Edebiyatçı kimliği kadar fikir adamı kimliği de önemlidir.

  • Dilin sadeleşmesi taraftarıdır.

  • Şiirlerinde hem konu hem de biçim bakımından yenilikler görülür.

  • Ziya Paşa’nın eski edebiyatı övdüğü “Harabat” adlı anto­lojisini eleştirmek amacıyla yazdığı Tahrib-i Harabatla ilk eleştiri kitabı örneğini vermiştir.

  • ''Takip'' adlı eseri de bu eleştri türünün devamı niteliğini taşır

  • Namık Kemal, tiyatrolarında aşk dramları, vatanseverlik, fedakârlık, ahlak gibi konuları işlemiştir.

  • “Vatan Makalesi” adlı önemli bir yazısı vardır.

  • Tasvir-i Efkâr gazetesini Şinasi’den devralmıştır.

  • Ziya Paşa ile birlikte Londra’da Hürriyet gazetesini çıkarmıştır.

  • Mektupları vardır. Magosa’da yazdığı mektuplar Batılı anlamda anı türünün ilk örneği sayılmaktadır.

  • Romantizmden etkilenmiştir.


Eserleri



Tiyatro

  • Vatan Yahut Silistre
  • Gülnihal (1875)
  • Âkif Bey
  • Zavallı Çocuk (1873)
  • Kara Belâ
  • Celâleddin Harzemşah

Romanları



  • İntibah (1876)
  • Cezmi (1880)

Tarih konulu eserleri

  • Bârika-i Zafer
  • Devr-i İstîlâ
  • Evrâk-ı Perîşan serisi (1872)
  • Silistre Muhâsarası (1873)
  • Kanije (1874)
  • Osmanlı Tarihi Medhali (1888)

Edebi tenkitleri



  • Bahar-ı Daniş (1874)
  • Terceme-i Hâl-i Nevruz Bey (1875)
  • Mukaddeme-i Celal (1888)
  • Tahrîb-i Harabat

 

 

 




AHMET MİTHAT EFENDİ (1844 – 1912)


  • Eserlerini “halk için roman anlayışıyla yazmıştır.

  • Döneminin en çok eser veren yazarıdır.

  • Kırk katır gücünde yazı makinesi olarak nitelenen yazar, roman, hikâye ve tiyatro gibi birçok türde eser vermiştir.

  • Romanlarında halkı bilgilendirmek için akışı keserek ansik­lopedik bilgiler vermiştir.

  • Tercüman-ı Hakikat gazetesini çıkarmıştır.

  • Teknik ve üslup bakımından zayıf eserler vermiştir.

  • Dili sade ve anlaşılırdır.

  • Hayatını kalemiyle kazanan ilk yazarımızdır.

  • Servet-i Fünun aleyhine “Dekadanlar” adlı bir yazı yazmış­tır. Bu yazıyla Servet-i Fünuncu gençleri anlaşılmaz şiirler yazmakla eleştirmiştir.

  • Felatun Beyle Rakım Efendi romanında yanlış batılılaşmayı eleştirmiştir. Bu romandaki Felatun Bey “Batı”yı, Rakım Efendi “Doğu”yu temsil eder.

  • Romantizmden etkilenmiştir.

Romanları

  • Hasan Mellâh yâhud Sır İçinde Esrar (1874)
  • Dünyaya İkinci Geliş yâhut İstanbul’da Neler Olmuş (1875)
  • Hüseyin Fellah (1875)
  • Felâtun Bey ile Râkım Efendi (1875)
  • Karı-Koca Masalı (1875)
  • Paris'de Bir Türk (1876)
  • Çengi (1877, oyun)
  • Süleyman Musûlî (1877)
  • Yeryüzünde Bir Melek (1879)
  • Henüz On Yedi Yaşında (1881)
  • Karnaval (1881)
  • Amiral Bing (1881)
  • Vah! (1882)
  • Acâib-i Âlem (1882)
  • Dürdâne Hanım (1882)
  • Esrâr-ı Cinâyât (1884)
  • Cellâd (1884)
  • Volter Yirmi Yaşında (1884)
  • Hayret (1885)
  • Cinli Han (1885)
  • Çingene (1886)
  • Demir Bey yâhud İnkişâf-ı Esrâr (1887)
  • Fennî Bir Roman Yâhud Amerika Doktorları (1888)
  • Haydut Montari (1888)
  • Arnavutlar-Solyotlar (1888)
  • Gürcü Kızı yâhud İntikam (1888)
  • Nedâmet mi? Heyhât (1889)
  • Rikalda yâhut Amerika'da Vahşet Âlemi (1889)
  • Aleksandr Stradella (1889)
  • Şeytankaya Tılsımı (1889)
  • Müşâhedât (1890)
  • Ahmed Metin ve Şîrzât (1891)
  • Bir Acîbe-i Saydiyye (1894)
  • Taaffüf (1895)
  • Gönüllü (1896)
  • Eski Mektûblar (1897)
  • Mesâil-i Muğlaka (1898)
  • Altın Âşıkları (1899)
  • Hikmet-i Peder (1900)
  • Jön Türkler (1910)

Öyküleri



  • Kıssadan Hisse (1870)
  • Letâif-i rivayat

  1. Suni'fi Zann(1870)
  2. Gençlik (1870)
  3. Esâret (1870)
  4. Teehhül (1870)
  5. Felsefe-i Zenân (1870)
  6. Gönül (1870)
  7. Mihnetkeşân (1870)
  8. Firkat (1870)
  9. Yeniçeriler (1871)
  10. Ölüm Allâhın Emri (1873)
  11. Bir Gerçek Hikâye (1876)
  12. Bir Fitnekâr (1876)
  13. Nasîb (1877)
  14. Çifte İntikam (1887)
  15. Para (1887)
  16. Kısmetinde Olanın Kaşığında Çıkar (1887)
  17. Diplomalı Kız (1890)
  18. Dolabdan Temâşâ (1890)
  19. İki Hud'akâr (1893)
  20. Emânetçi Sıdkı (1893)
  21. Cankurtaranlar (1893)
  22. Ana-Kız (1893)

  • Durûb-u Emsâl-i Osmâniyye Hikamiyyatının Ahkâmını Tasvir (1872)
  • Hayâl-Hakîkat (1891)

Diğer yapıtları



  • Üss-i İnkılâb ve Zübdetül Hakâyık (3 cilt, 1877-78)
  • Müdâfa'a (3 cilt, 1883-85)
  • İstibşâr (1892)
  • Beşâir
  • Nizâ'-ı ilm ü din (4 cilt)
  • Şopenhavr'ın Hikmet-i Cedidesi
  • Volter
  • Beşir Fuad
  • Avrupa'da Bir Cevelan (seyahatname, 1890'da yayımlamış)
  • Menfa (özyaşamöyküsü)

 

 






AHMET VEFİK PAŞA (1823 – 1891)


  • Devlet adamı ve yazardır.

  • Moliere’den yaptığı çeviri ve adaptasyonlarla tanınmıştır.

  • Milliyetçilik ve Türkçülük akımlarının ilk temsilcilerindendir.

  • Tiyatro tarihimizde özel bir yeri vardır, Türk tiyatrosunun kurucusu sayılmaktadır.

  • Lehçe-i Osmanî adlı, Anadolu Türkçesine ait ilk sözlüğü hazırlamıştır.

  • Klasisizmden etkilenmiştir.

Eserleri

  • Müntehabât-ı Durub-ı Emsal (Atasözleri) (1852): Türkçe atasözlerini toplayan eseri.

  • Hikmet-i Tarih (1863) (Tarih Felsefesi)

  • Fezleke-i Tarih-i Osmani (1869) (Kısa Osmanlı Tarihi)

  • Secere-i Türkî(1864) :Doğu Türkçesinden çevrilmiştir.

  • Lehçe-i Osmanî :İlk Türkçe sözlüklerden birisidir.

  • Çevirileri ve Moliere Uyarlamaları: Vefik Paşa, Moliere’in 16 eserini uyarladı, Victor Hugo ve Voltaire’in eserlerini tercüme etti.

 








ŞEMSETTİN SAMİ (1850 – 1904)


 

Şemseddin Sami(Fraşırî)

 1904, İstanbul), Arnavut asıllı Osmanlı yazarı, ansiklopedist ve sözlükçü.

İlk Türkçe roman olan Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat'ın (1872), ilk Türkçe ansiklopedi olan Kamus-ül Alam'ın (1889-1898) ve modern anlamdaki ilk geniş kapsamlı Türkçe sözlük olan Kamus-ı Türkî'nin (1901) yazarıdır.

Ayrıca Kamus-ı Fransevî adlı Fransızca ve Kamus-ı Arabî adlı Arapça sözlükleri kaleme almıştır.

Ağabeyi Fraşırili Abdül Bey ile birlikte, Latin ve Yunan harflerini kullanan ilk Arnavut alfabesini geliştirmiş (1879) ve Arnavutça bir gramer kitabı yazmıştır (1886).

Kardeşi Naim Fraşıri, Arnavut milli şiirinin kurucusu olarak kabul edilir. Galatasaray Spor Kulübü' nün kurucusu Ali Sami Yen'in babasıdır.









ALİ SUAVİ (1839 – 1878)


  • Muhbir gazetesindeki yazılarında sade bir dil kullanarak Tanzimat dönemindeki dilde Türkçülük hareketine öncülük etmiştir.

  • Milliyetçilik düşüncesinin kökleşmesine çalışmıştır.

  • “Hive Hanlığı adlı eserinde milliyetçi yönü öne çıkar.

  • Kamusü’l-UIum ve’l-Maarif” (Bilim ve Kültür Sözlüğü) adlı bir ansiklopedisi de vardır.

 

 

DİREKTÖR ALİ BEY (1844 – 1899)


  • Tiyatro alanındaki çalışmalarıyla ve özellikle Ayyar Hamza adlı uyarlamasıyla tanınır.

  • Diğer önemli eserleri: Kokona Yatıyor (tiyatro), Seyahat Jurnali (Batılı anlamda ilk günlüktür.

 




2.Dönem Tanzimat Edebiyatı Özellikleri

1.döneme göre daha bireysel konular işlenmiştir.

Sanat için sanat anlayışı hakimdir.

Oynanmak için değil, okunmak için tiyatro eserleri yazılmıştır.

—Hece ölçüsü denenmeye devam edilmekle birlikte aruz ölçüsü de kullanılmıştır.

—1. dönemde kullanılan Divan Edebiyatı nazım biçimleri terk edilmeye başlanmıştır.

Şiirin konusu genişletilmiş: aşk, ölüm, felsefi konular şiirlerde işlenmiştir.

‘Güzel olan her şey şiirin konusu olabilir, anlayışındadırlar.

—Bu dönem Tanzimat Edebiyatı sanatçıları daha çok realizm ve naturalizmin etkisinde kalmışlardır.






RECAİZADE MAHMUT EKREM (1847 – 1914)


  • Üstat olarak bilinir.

  • II. Topluluğun önder nitelikli üyesidir.

  • Şiir, hikâye, roman, tiyatro, eleştiri türlerinde eserler ver­miştir.

  • Her güzel şey şiirin konusu olabilir.” görüşüyle Türk şi­irinin konusunu genişletmiştir.

  • Sanat sanat içindir. anlayışına bağlıdır.

  • İlk realist roman olan Araba Sevdası’nda “Bihruz Bey karakterinden hareketle yanlış Batılılaşmayı eleştirmiştir.

  • Muallim Naci’yle eski-yeni edebiyat tartışmalarına girmiş; yeni edebiyatı ve “kulak için kafiye” anlayışını savunmuştur.

  • Tartışmalar sırasında etrafında toplanan gençler üzerinde etkili olan yazar, Servet-i Fünun’un hazırlayıcısı olmuştur.

  • Şiirlerinde romantiktir.

  • Romanlarında realizmin etkisindedir.

  • Talim-i Edebiyat adlı edebiyat bilgilerini içeren bir ders kitabı yazmıştır.



Eserleri

Manzumeleri



  • Nağme-i Seher (1871)
  • Yadigâr-ı Şebâb (1873)
  • Zemzeme (3 cilt, 1883-1885)
  • Tefekkür (düzyazı ile karışık, 1888)
  • Pejmürde (düzyazı ile karışık, 1893)
  • Talim-i Edebiyat (1897)
  • Nijad Ekrem (2 cilt, anılarla birlikte, 1900-1910)
  • Nefrin (1914)

Roman

  • Araba Sevdası (1896 ilk realist roman)

Öykü

  • Saime (1888)
  • Muhsin Bey Yahut Şairliğin Hazin Bir Neticesi (1890)
  • Şemsa (1895)

Tiyatro



  • Afife Anjelik (1870)
  • Atala Yahut Amerikan Vahşileri (1873)
  • Vuslat Yahut Süreksiz Sevinç (1874)
  • Görev Çağrısı (1914)
  • Çok Bilen Çok Yanılır (1916)
  • Muhsin Bey (1915)

Şiir

  • Zemzeme

 

 

 

ABDÜLHAK HAMİT (TARHAN) (1852 – 1937)


  • Şair-i Azam olarak tanınmıştır.

  • Tanzimat I. dönemiyle başlayan yenileşme hareketindeki asıl başarıyı şiirleriyle sağlamıştır.

  • Ölümü ve metafizik konuları ele alan felsefi şiirler yazmıştır.

  • Aşk, doğa, vatan sevgisi de işlediği konulardandır.

  • Sanat için sanat, anlayışındadır.

  • Aruzun yanında heceyi de kullanmıştır.

  • Şiirlerinde tezata yer vermiştir.

  • Şiirlerinde şaşırtmacadan da yararlanmıştır.

  • İlk pastoral şiirimiz olan Sahrayı yazmıştır.

  • Süslü ve sanatlı bir dili vardır; dil kurallarını fazla zorlamıştır.

  • Romantizmin etkisindedir.

  • Tiyatro eserleri sahne tekniğine uygun değildir, okunmak için yazılmıştır.

  • Hece veya aruzu kullanarak manzum olarak kaleme aldığı tiyatroları vardır. Bazıları mensur olarak kaleme alınmıştır.

  • Tiyatrolarında tarihsel ve hayali konuları işlemiştir.




             MAKBER

Eyvah! Ne yer, ne yâr kaldı, 
Gönlüm dolu ah-u zâr kaldı. 
Şimdi buradaydı, gitti elden, 
Gitti ebede gelip ezelden. 

Ben gittim, o haksar kaldı, 
Bir köşede tarumar kaldı, 
Baki o enis-i dilden, eyvah, 
Beyrut'ta bir mezar kaldı. 

Bildir bana nerde, nerde Yarab, 
Kim attı beni bu derde Yarab? 
Nerde arayayım o dil rübayı, 
Kimden sorayım bi-nevayı? 

Derler ki unut o aşnayı, 
Gitti tutarak reh-i bekayı, 
Sığsın mı hayale bu hakikat? 
Görsün mü gözüm bu macerayı? 

Sür'atle nasıl da değişti halim, 
Almaz bunu havsalam, hayalim. 
Çık Fatıma! Lahdden kıyam et, 
Yadımdaki haline devam et. 

Ketmetme bu razı, söyle bir söz, 
Ben isterim, ah, öyle bir söz. 
Güller gibi meyl-i ibtisam et, 
Dağ-ı dile çare bul, meram et. 

Bir tatlı bakışla, bir gülüşle, 
Eyyamı hayatımı temam et, 
Makber mi nedir şu gördüğüm yer? 
Ya böyle reva mı ey cay-ı dilber?



Eserleri

Şiirleri

  • Sahra (1878)
  • Makber (1885)
  • Ölü (1886)
  • Hacle (1887)
  • Bir Sefilenin Hasbihali (1886)
  • Bâlâ’dan Bir Ses (1911)
  • Validem (1913)
  • İlham-ı Vatan (1918)
  • Tayflar Geçidi (1919)
  • Ruhlar (1922)
  • Garâm (1923)
  • Arziler (1925)
  • Bir Sefilenin Hasbihalinden
  • Kürsî-i İstiğrak
  • Bunlar O'dur (1885)
  • Divaneliklerim yahut Belde (1885)
  • Külbe-i İştiyak

Oyunları

  • İçli Kız (1875)
  • Nesteren (1876)
  • Sabr-ü Sebat (1880)
  • Duhter-i Hindu (1875)
  • Nazife yahut Feda-yı Hamiyet (1876, 1919)
  • Tarık yahut Endülüs Fethi (1879, 1970)
  • Eşber (1880, 1945)
  • Zeynep (1908)
  • Macera-yı Aşk (1910)
  • İlhan (1913)
  • Turhan (1916)
  • İbn-i Musa yahut Zatülcemal (1917)
  • Sardanapal (1917)
  • Abdullah-i Sagir (1917)
  • Finten (1918, 1964)
  • İbni Musa (1919, 1927)
  • Yadigar-ı Harb (1919)
  • Hakan (1935)

 







SAMİ PAŞAZADE SEZAİ (1860 – 1936)


  • Tanzimat edebiyatının realist yazarlarındandır.

  • İngiliz ve Fransız Edebiyatını iyi tanıyan bir yazardır.

  • Esir kız Dilber’in maceralarını anlattığı “Sergüzeşt” (1889) romanıyla tanınır; bu romanda kölelik düzenini eleştirmiştir.

  • Sergüzeşt (macera anlamına gelmektedir), romantizmden realizme geçiş özellikleri taşır.

  • Toplumsal sorunları işlemiştir.

  • Dönemine göre sade bir dil kullanmıştır.

  • Gerçekçi yazarlardandır.



Eserleri

  • Roman: Sergüzeşt (1888)
  • Öykü: Küçük Şeyler (1892)
  • Oyun: Şir (1879)
  • Sohbet/Eleştiri/Anı: Rumuzu’l- Edeb (1900), İclal (1923)










MUALLİM NACİ (1850 – 1893)


  • Tanzimat edebiyatında divan edebiyatı alışkanlıklarını savunan ve sürdüren bir yazardır.

  • “Kafiye, göz içindir. anlayışını savunmuş ve Recaizade Mahmut Ekrem’le tar­tışmıştır.

  • Sade bir dille ve hece ölçüsüyle yazdığı şiirleri de vardır.

Şiirleri

  • Terkib-i Bend-i Muallim Naci (1874)
  • Mûsâ b. Ebü’l-Gāzân yahud Hamiyyet (1881)
  • Ateşpare (1883)
  • Şerâre (1884)
  • Fürûzan (1885)
  • Sümbüle (1889)
  • Zâtü’n-Nitâkayn yahud İbnü’z-Zübeyr (1889)
  • Mir’ât-ı Bedây (1903)
  • Yâdigâr-ı Nâcî (1904)

Eleştiriler

  • Muallim (1887)
  • Demdeme (1886)

 

Anıları]



  • Medrese Hatıraları (1885)
  • Ömer'in Çocukluğu (1890-1969)

Sözlük



  • Lügat-ı Naci (1891-1978)

Araştırmaları

  • Osmanlı Şairleri (1890-1986)
  • İstilahât-ı Edebiyye (1890-1984)
  • Esâmi (1890)

Mektupları

  • Muhaberat ve Muhaverat (1884)
  • Şöyle Böyle (1884)
  • Mektuplarım (1886)

Oyun

  • Heder (ölümünden sonra, 1909)







NABİZADE NAZIM (1862 – 1893)


  • Realist, natüralist özellikler taşıyan bir yazardır.

  • İlk köy romanı olan Karabibik‘i (1890) yazmıştır.

  • Zehra adlı realist-natüralist romanı edebiyatımızda ilk psikolojik roman denemesi ve ilk tezli romandır.

Yapıtları

  • "Heves Ettim" (şiir, 1885)
  • "Minimini-yahut-Yine Heves" (şiir, 1886)
  • "Yadigarlarım" (anı-öykü, 1886)
  • "Zavallı Kız" (öykü, 1890)
  • "Bir Hatıra" (öykü, 1890)
  • Karabibik (roman, 1891)
  • "Sevda" (öykü, 1891)
  • "Mini Mini Mektepli (okuma ve yazma parçaları, 1891)
  • "Hala Güzel" (öykü, 1891)
  • "Haspa" (öykü, 1891)
  • "Seyyie-i Tesamüh" (-hoşgörünün kötülüğü-uzun öykü, 1892)
  • Esatir (mitoloji, 1892)
  • Aynalar (fizik kitabı, 1892)
  • Zehra (roman, 1896)


 Okumadan Geçme

İkinci dönem sanatçılarının başlıcaları:
—Recaizade Mahmut Ekrem ve Samipaşazade Sezai, realizmden, Nabizade Nazım naturalizmden, Abdülhak Hamit Tarhan ise romantizmden etkilenmiştir.

Bu dönemde Muallim Naci Divan edebiyatının tek savunucusudur.

—Recaizade Mahmut Ekrem, Abdülhak Hamit Tarhan, Samipaşazade Sezai,
Nabizade Nazım, Muallim Naci, Direktör Ali Bey ve Ahmet Cevdet Paşa         2. dönem Tanzimat Edebiyatı sanatçılarıdır.

 



 İlk DefaTanzimat Döneminde OluşturulanYapıtlar

 

İlk Gazeteler

•   Takvim-i Vekayi (1831) ilk resmi gazete

•   Ceride-i Havadis (1840) yarı resmi gazete

•   Tercüman-ı Ahval (1860) ilk özel gazete (Şinasi ve Agah Efendi çıkardı)

•   Tasvir-i Efkar (1862) ikinci özel gazete (Şinasi çıkardı)

•   Tercüman-ı Hakikat (1872) Ahmet Mithat Efendi’nin çıkardığı özel gazete

•   Hürriyet(1868) N.Kemal ve Ziya Paşa’nın yutdışında çıkardıkları ilk özel gazete

•   İbret (1870) N.Kemal ve Ziya Paşanın yutdışında çıkardıkları ikinci özel gazete

•   Muhbir (1866) Ali Suavi’nin yönettiği gazete

•   Devir (1872) Ahmet Mithat’ın çıkardığı özel gazete

•   Basiret(1869)

•   Vakit; Ahmet Mithat’ın çıkardığı özel gazete

 

İlk Romanlar

•   ilk çeviri roman → Telemak → Yusuf Kamil Paşa

•   ilk telif (yerli) roman→ Taaşşuk-u Talat ve Fitnat→ Şemsettin Sami

•   ilk edebi roman → İntibah → Namık Kemal

•   ilk realist roman → Araba Sevdası → Recaizade Mahmut Ekrem

•   ilk tarihi roman → Cezmi → Namık Kemal

•   ilk köy romanı → Karabibik → Nabizade Nazım

•   ilk naturalis roman → Zahra → Nabizade Nazım




 İlk Hikayeler

•   Küçük Şeyler → Samipaşazade Sezai


Edebi değeri olmayan:
     ●   Letaif-i Rivayet → Ahmet Mithat Efendi
     ●    Kıssadan Hisse → Ahmet Mithat Efendi
 
 

İlk Tiyatrolar

•   İlk tiyatro eseri → Şair Evlenmesi → Şinasi
•   Sahnelenen ilk tiyatro eseri → Vatan yahut Silistre → Namık Kemal



 İlk Şiir Çevirisi

 → Tercüme-i Manzume → Şinasi

 

İlk Makale

→ Mukaddime → Şinasi (Tercüman-ı Ahval’de)

 

 

 İlk Eleştiriler

•   Şiir ve İnşa → Ziya Paşa (divan edebiyatını eleştirmiş Halk edebiyatını övmüş)

•   Harabat → Ziya Paşa ( divan edebiyatını övmüş)

•   Tahrib-i Harabat → N.Kemal (Harabat’a verdiği yanıt)

•   Takip → N.Kemal (harabat eleştirisine verdiği ikinci yanıt)

 

İlk Gezi Yazısı

→ Avrupa’da bir Cevelan → Ahmet Mithat




 İlk Anı

→ Magosa Anıları (hatıra) → N.Kemal

 



         TANZİMAT DÖNEMİNDE UNUTULAN                                                                       SANATÇILAR




FATMA ALİYE HANIM



  • Ahmet Cevdet Paşa’nın kızıdır.

  • Roman, felsefe, tarih, biyografi türlerinde yazmış, çeviriler yapmıştır.

  • İlk kadın romancımız kabul edilir.

Önemli Yapıtları



  • Roman: Ref'et (1898), Udi (1899), Enin 1910, Muhadarat (1892), Hayal ve Hakikat (1892)

  • ÇeviriMeram (1890)

 






DİREKTÖR ALİ BEY (1844-1899)


  • Edebiyatımızda tiyatro ve mizah alanındaki çalışmalarıyla tanınır.

  • Komedi türünde de eserleri vardır.

  • Tanzimat tiyatrosuna ve Türk tiyatrosuna büyük emeği geçmiştir.

  • Moliere’den uyarlamaları vardır.

  • Teodor Kasap’ın çıkardığı ilk mizah dergisi olan Diyojen deki mizah yazılarıyla tanınır.

  • Kendisine örnek aldığı Ahmet Vefik Paşa’dan daha sade bir dil kullanmıştır.

  • Klasisizm akımının etkisinde kalmıştır.

  • Yazdığı bazı oyunlar Gedik Paşa Tiyatrosunda sergilenmiştir.

Eserleri

  • Kokona Yatıyor (bir perdelik komedi, 1870)

  • Ayyar Hamza (Moliere'den adapte, 1871)

  • Misafir-i İstiskal (komedi, 1872)

  • Geveze Berber (oyun, 1873)

  • Lehçet-ül Hakayik (İlk Türkçe özdeyiş örneklerini içeren mizahî sözlük, 1896)

  • Seyahat Jurnali (gezi notlan, 1897) (Batılı anlamda ilk günlük – Hindistan gezisi günlüğü)

  • Letafet (üç perde opera komik, 1897)








AHMET CEVDET PAŞA (1822-1895)


  • Tanzimat Döneminin önemli devlet adamlarındandır.

  • Tarihçi ve hukukçu kimliğiyle tanınır.

  • İlk Türk kadın romancı Fatma Aliye’nin babasıdır.

Kitapları

  • Tarih-i Cevdet: 12 cilttir. Osmanlı Devleti'nin 1774-1825 seneleri arasındaki tarihini anlatır.

  • Kısas-ı Enbiya ve Tevarih-i Hulefa: 12 kısımdır. Cevdet Paşa'nın en tanınmış eseridir. Âdem'den itibaren birçok peygamberin, İslam halifelerinin, İkinci Murad’a kadar Osmanlı padişahlarının tarihinden bahseder.

  • Tezakir-i Cevdet: Devrinin siyasi, içtimai, ahlaki cephesini anlatmıştır.

  • Ma’ruzat: Sultan İkinci Abdülhamid’e 1839-1876 yılları arasındaki tarihi ve siyasi hadiseleri takdim etmek için hazırlanmıştır.

  • Mecelle: Ahmed Cevdet Paşa başkanlığında bir heyet tarafından hazırlanmıştır.

  • Divançe-i Cevdet: Gençliğinde yazdığı şiirleri, Sultan II. Abdülhamid’in emriyle bu kitapta toplamıştır.

  • Kavaid-i Osmaniye: Keçecizade Fuad Paşa'yla birlikte yazdığı dil bilgisi kitabıdır. Türk dilinin Türkçe yazılmış ilk gramer kitabı kabul edilir.

  • Ayrıca Belagat-ı Osmaniye - Kavaid-i Türkiye, Takvim-ül Edvar-Miyar-ı Sedad, Adab-ı Sedat fi-İlm-il-Adab, Hülasatül Beyan fi-Te’lifi’l -Kur’an, Asar-ı Ahd-i Hamidi, Hilye-i Seadet, Ma’lumat-ı Nafia adlı eserleri çeşitli mevzulardan bahsetmektedir








ALİ HAYDAR

  • Edebiyatımızda ilk trajedi yazarıdır.

  • İki manzum trajedi yazmıştır.

Eserleri:



  • Trajedi: Sergüzeşt-i Perviz, Sasaniyan Hükümdarlarından İkinci Ersas’ın Sergüzeşti
  • Komedi: Rüya Oyunu










ŞAİR EŞREF (Alpay Kabacalı)



  • Hiciv şairlerindendir.

  • II. Abdülhamit için yazdığı hicivler ünlüdür.

Başlıca Eserleri



  • Deccal (2 Kitap, 1904-1907, Kahire)

  • İstimdad (1905, Mısır)

  • Şah ve Padişah (1906, Kahire)

  • Hasbihal yahut Eşref ve Kemal (1908)

  • İran’da Yangın Var (1908, İstanbul)

 









MİZANCI MURAT


  • Mizan adlı gazeteyi çıkarmıştır.

  • “Tarih-i Umumi adlı tarih kitabı ünlüdür.

  • Tanzimat Döneminin gerçekçi panoramasını yansıtan “Turfanda mı yoksa Turfa mıadlı romanı ünlüdür.









TEODOR KASAP


  • İlk mizah dergisi olan Diyojen”i çıkarmıştır.

  • Adapte ve Çevirileri

    • Monte Kristo; Alexandre Dumas'ın “Le comte de Monte Cristo” adlı romanının çevirisi

    • Pinti Hamid; Molière’in "L’Avare" [1668] adlı komedisinden adapte

    • İşkilli Memo; Molière’in "Sganarelle ou le Cocu imaginaire" [1660] adlı bir perdelik manzum oyunundan adapte

    • Para Meselesi; Alexandre Dumas'ın "Fils’in La Question d’argent" (1857) adlı komedisinin çevirisi









SÜLEYMAN PAŞA

  • Tanzimat Dönemi Türkçülerindendir.

  • Türk adı kullanılan ilk dil bilgisi kitabı olan Sarf-ı Türkî adlı eseri yazmıştır.










SADULLAH PAŞA (1838-1890)


  • Edebiyatımıza Tevfik Fikret’ten önce bilim, fen, teknik temalarını getiren, kaderci felsefenin yerine dinamizmi getiren, insan akıl ve mantığını üstün kılan Batılı bir görüşe bağlıdır.

  • Pozitivist düşünceyi anlatan aydın bir Osmanlı bürokratıdır.

  • Lamartine’den çevirdiği “Göl şiiri ünlüdür.

  • Ondokuzuncu Asır adlı şiiri ile tanınır.

  • İnsan aklının gücüne inanır. Aklın, deneylerin, bilim ve tekniğin Orta Çağ uygarlığına son vereceği, yepyeni bir dönem açacağı inancındadır.

  • Toplumcu bir eşitliği, devrimci bir özgürlüğü savunmasına karşın, manzumeleri soyutlaşan zayıf bir didaktizm içerisinde döner.

  • Divan şiirinin edebi sanatlarından uzaklaşır; çıplak fikrin peşindedir. Pozitivizmle materyalizmin hayalci bir yolcusu gibidir.

 







BEŞİR FUAT


  • Edebiyatımızda ilk kez realizm ve natüralizm akımlarını savunan, ilk kez bilimsel ve nesnel eleştirinin örneklerini veren kişidir.

  • Pozitivizme bağlıdır.

  • Auguste Comte’un pozitivist felsefesiyle araştırmalar yapmıştır.

  • İki Bebek (Victor Bernard-Eugène Granger'den çeviri, bir perdelik komedi) (1884)

  • Binbaşıyı Davet (K. F. Mor'dan çeviri, bir perdelik komedi) (1884)

  • Birinci Kat (James Cobb'dan çeviri, iki perdelik komedi) (1884)

  • Bedreka-i Fransevî (sarf kısmı, Emile Otto'dan çeviri) (1884)

  • Bedreka-i Fransevî (nahiv kısmı, Emile Otto'dan çeviri) (1884)

  • Miftah-ı Bedreka-i Lisan-i Fransevî (1885)

  • Cinayetin Tesiri (Emile Zola'dan çeviri, roman) (1885)

  • Miftah-ı Usûl-i Talim, (1885)

  • Victor Hugo (1885)

  • Almanca Muallimi (Emil Otto'dan çeviri) (1886)

  • İngilizce Muallimi (Emile Otto'dan çeviri) (1886)

  • Usûl-i Talim (Emile Otto'dan çeviri) (1886)

  • Beşer (1. Kısım 1886 Voltaire 1887)

  • İntikad (Muallim Naci ile) (1887)

  • Mektûbât (Fazlı Necib ile) (1889)

 









SAİT HALİM PAŞA


  • İslamcılık düşüncesini ele almıştır. Devlet adamıdır.
  • Galatasaray Spor Kulübü ile ilişkisi

    Tevfik Fikret'in ardından Galatasaray Spor Kulübü'nün hâmi başkanlığını üstlenmiş, savaş şartlarında kulübün zarar görmemesini sağlamıştır.










AGÂH EFENDİ


  • Çapanzade (Çapanoğlu) Agâh Efendi (1832, Yozgat - 1887, Atina), Tercüme Odasından yetişen Genç Osmanlı Cemiyeti üyesi, gazetecilik de yapmış Osmanlı devlet adamı ve aydını.

  • Şinasi ile ilk özel Türk gazetesi Tercüman-ı Ahvali çıkarmıştır.

  • Posta Nazırı olarak da  posta pullarını ilk bastıran kişidir.









AKİF PAŞA


  • Adem Kasidesi adlı şiiri ile tanınmıştır.

  • Bu şiirinde yokluk düşüncesini ele almıştır.

  • Tabsıra anı türündeki eseridir.